Mimarlık Kentleşmenin Neresinde?
Bursa
Tarihçe ve Coğrafi Özellikler
Yazdırılabilir Sayfa

Bursa 40 derece boylam ve 28-30 derece enlem daireleri arasında Marmara Denizi''nin güneydoğusunda yer alan, toplam il nüfusu 2000 yılı Genel Nüfus Tespit sonuçlarına göre 2.125.140 ile Türkiye''nin 4. büyük kentidir. Marmara Bölgesi''nin Güney Marmara bölümünde yer alır. Kuzeyinde Marmara Denizi ve Yalova, kuzeydoğuda Kocaeli ve Sakarya, doğuda Bilecik, güneyde Kütahya ve batıda Balıkesir illeri ile çevrilidir.

Bursa, MÖ yıllardan bu yana bir çok medeniyete ve onların dinlerine beşiklik etmiş ender illerin başında gelir. İlde Müslümanlık, Hıristiyanlık ve Musevilik dinlerine ait bir çok eser hala ayaktadır ve koruma altındadır.

Bursa ili topraklarının yaklaşık %35 ini dağlar kaplamaktadır. Dağlar genellikle doğu-batı yönünde uzanan sıradağlar şeklindedir. Bunlar; Orhangazi''nin batısından Gemlik körfezinin batı ucunda bulunan Bozburun''a doğru uzanan Samanlı Dağları, Gemlik Körfezinin güney yüzünü kaplayan ve Bursa ovasını denizden ayıran Mudanya Dağları, İznik gölünün güneyi, ile Bursa ovasının kuzey kesimleri arasında yer alan Katırlı Dağları, Mudanya Dağlarının uzantısı olan Karadağ ve Marmara Bölgesinin en yüksek dağı olan Uludağ''dır (2.543m). Bursa sınırları içinde iki önemli göl bulunmaktadır. Bunlardan biri Marmara Bölgesi''nin en büyük gölü olan İznik Gölü ve bir diğeri de Uluabat Gölü''dür. İlin en önemli akarsuyu Susurluk Çayı''nın bir kolu olan Nilüfer Çayı’dır. Uludağ''ın güney yamaçlarından doğan ve gene Uludağ''dan kaynaklanan birçok küçük dere ile beslenen Nilüfer Çayı Bursa Ovası''nı sular. Bursa ili sınırları içinde birçok büyük ve verimli ova vardır. Bunlardan en önemlisi Bursa Ovası''dır. Verimli topraklarıyla Yenişehir, İnegöl, Karacabey, Orhangazi ve İznik ovaları da bitkisel üretimin yoğunlaştığı yerlerdendir. Bursa ili topraklarının %17''sini ovalar oluşturmaktadır.

Tarihçe
Araştırmalar sonucunda Bursa ve civarında MÖ 4000''li yıllardan itibaren çeşitli yerleşimlerin olduğu saptanmıştır. Fakat yöreye ait kesin bilgiler MÖ 700''lere dayanmaktadır. Homeros bölgeden Mysia olarak söz etmektedir. Günümüzde Bursa yöresinde Mysia yerleşmelerini anımsatan iki köy bulunmaktadır: Misi (Gümüştepe) ve Misebolu.

Tarihi coğrafyada bölgeye Phrygia da denilmektedir. MÖ 700''lerde Skyth''lerden kaçan Kimmer''lerin Phrygia devletini yıktıkları bilinmektedir. Bursa adı, bu şehri kuran Bithynia Kralı Prusias''dan gelmektedir. MÖ 7.yy''da bu bölgeye göç eden Bityn''ler buraya Bithynia adını verirler. MÖ 185''te Kartaca''nın yetiştirdiği büyük generallerden Hannibal''in, Kral I. Prusias tarafından Prusias ve Olympus kentinin kurulması için örgütlendiği bilinmektedir. Prusias adı zamanla Prusa, sonra da Bursa''ya dönüşmüştür. MÖ 74''te Roma İmparatorluğu’nun egemenliğine geçen Bithynia, Roma''dan gönderilen Proconsul''lerce (Eyalet Valisi) yönetilen bir Asya Eyaleti haline gelmiştir. Bursa MS 385-1326 yılları arasında ise Bizans dönemini yaşamıştır. MS 555''lerde bölgede ipek üretimine başlanmış ve doğal sıcak sulu kaplıcaların üretilmesi ile küçük bir kaplıca kenti kurulmuştur.

Prusa (Bursa) 1204-1261 yılları arasında Nikaia’a (İznik) bağlı, genelde kale içinde kalmış, fazla büyüyememiştir. Selçuk İmparatorluğu''nun zayıflayıp dağılmaya başlamasıyla kurulan Anadolu Beylikleri içinde zamanla gelişen Osmanlı Beyliği çevredeki Tekfur''ların arazilerini de alarak güçlenmiştir. Bursa 1307 yılında Osman Bey tarafından kuşatılmış, uzun süren kuşatmadan sonra 6 Nisan 1326''da Osman Bey''in oğlu Orhan Bey kenti zaptetmiştir. 1335 yılında başkent Bursa''ya taşınmış ve kentte büyük imar hareketleri yaşanmıştır.

Osmanlılar Bursa''yı aldıklarında kent sadece hisar içinden ibaretken Orhan Gazi şehri hisarın dışına çıkararak Orhan Gazi Külliyesini kurdurtmuştur. Surlar dışında mevcut yerleşmeye yakın, hakim noktalarda cami ,hamam, imarethane, darüşşifa, medrese gibi kamu yapıları inşa edilerek bu külliyelerin çevrelerinde konut alanları yaratılmış ve böylece bir yerleşme geleneği başlamıştır. I. Murad Hüdavendigar zamanında (1363) başkent Edirne''ye taşınmıştır. II. Fatih Mehmed''in İstanbul''u fethetmesinden sonra ise Bursa''nın faal rolü son bulmuş ve yönetim merkezi niteliğini kaybetmiştir.

Tanzimat sonrası dönemde Hüdavendigar Vilayeti merkezliği yapan Bursa''ya 1900''lü yılların başında Bilecik, Kütahya, Karesi (Balıkesir), Karahisar (Afyon) sancakları bağlı bulunmaktaydı. Milli mücadele dönemlerinde çeşitli ayaklanmaların yaşandığı Bursa, 8 Temmuz 1920''de Yunalılarca işgal edilmiş; 30 Ağustos savaşından sonra Türk birliklerince geri alınmıştır.

Kentsel Yapı
Bursa''da Roma ve Bizans Dönemlerinden günümüze ulaşabilmiş yapı yoktur. Eski kenti çevreleyen surların ilk olarak Bithynialılarca yapıldığı, Roma, Bizans ve Osmanlı dönemlerinde ise onarılarak kullanıldığı düşünülmektedir. Bursa, Osmanlı İmparatorluğu’nun ilk 200 yıllık döneminde diğer kentlere göre büyük gelişmeler göstermiş, birçok mimari yapı ile süslenmiş, devrinin tanınmış medreseleri ile bilim aleminin merkezi olmuş, canlı bir ticaret şehridir. I. Murad zamanından başlayan Hüdavendigar Külliyesi, I. Beyazıd''ın yaptırdığı Yıldırım Külliyesi, I. Mehmed (Çelebi) döneminde başlayıp II. Murad zamanında tamamlanan Yeşil Külliyesi Bursa''nın mekansal gelişimini etkileyen ve bugünde ayakta duran büyük komplekslerdir. Cumhuriyet dönemiyle birlikte planlama çalışmalarına başlanan şehirde, 1960''lı yıllardan itibaren sanayinin önemi artmış, kentin nüfus ve kentsel gelişimi hızlı bir değişime uğramıştır. Coğrafi konumu, tarımsal, ticari ve sanayi potansiyelinin yüksek oluşu kentin çekiciliğini her dönem korumasını sağlamaktadır.

Ekonomi
Bursa, otomotiv, tekstil, makine, gıda sanayi sektörlerinde söz sahibidir. Tarihte ilk havlu üretiminin Bursa''da gerçekleştiği söylenir, halen de havlu üretimi ve ihracatı gerçekleştirilir. İpek üretimi ve bıçakçılık geçmişten bu yana yaygın olarak yapılır.

1962 yılında kurulan Türkiye''nin ilk organize sanayi bölgesi Bursa Organize Sanayi Bölgesi ile daha sonra oluşan Demirtaş Organize Sanayi Bölgesi ve özellikle İzmir ve Ankara yollarının çevresi Bursa''da sanayileşmenin yoğun olduğu yerlerdir.

Turizm
Bursa, tarihteki önemi ile olduğu kadar, eşsiz doğası ile de dikkati çeken bir kenttir. "Yeşil" rengi adeta bu kentle özdeşleşmiş, onun simgesi olmuştur. Yeşil Bursa''nın il sınırları içinde birçok doğal güzellik yer almaktadır. Bunların başında ise tüm heybetiyle bu kenti saran Uludağ gelir.

Antik dönemde Olympos Misios adıyla anılan Uludağ, olağanüstü doğal yapısı, flora ve faunasının zenginliği ile 1961 yılında Milli Park ilan edilmiştir. Türkiye''nin en önemli kış sporları ve kış turizmi merkezi olan Uludağ, yaz aylarında da kampçılık, trekking, ve günü birlik piknik gezileri için vazgeçilmez bir doğa harikasıdır.

Bursa''nın, Bizans döneminde bile ünlü olan doğal ayrıcalıklarından birisi de şifalı kaynak suları ve bu sulardan rahatça yararlanabilmek için inşa edilmiş kaplıcalarıdır. Bizans zamanında yapılan kaplıcalar daha sonradan harap olmuşsa da, ardından inşa edilen Türk hamamları Roma plan tipinden oldukça etkilenmiştir. Bursa''nın kaplıca suları, Bademli Bahçe ve Çekirge bölgelerinden çıkmaktadır. Her iki bölgeden çıkan suların kimyasal analizleri farklı olup, Çekirge sularına çelikli, Bademli Bahçe sularına ise kükürtlü sular denilmektedir. Bu sulardan şifa bulmak amacıyla her yıl düzenli olarak gelen birçok turist vardır.

Bursa''da yeşil kuşak kapsamında, kente bol oksijen sağlamak, yeni bir dinlenme ve sağlıklı spor alanları kazandırmak amacıyla 1998 yılında "Soğanlı Botanik Parkı" hizmete açılmıştır. Soğanlı Botanik Parkı; 400.000m²''lik alanında, 150 türden 8000 ağaç, 76 türden 100.000 çalı, 20 türden 50.000 yer örtücü ve 27 türden 6000 gül ile Bursa Ovası''nı korumakla birlikte, bitkisel araştırma ve bilimsel çalışmalara açık bir parktır.

Kaynaklar
T.C. Bursa Valiliği : http://www.bursa.gov.tr
Bursa Büyükşehir Belediyesi : http://www.bursa-bld.gov.tr
T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı : www.kulturturizm.gov.tr
Vikipedi, Özgür Ansiklopedi : tr.wikipedia.org




 

Proje Sponsoru Proje Organizasyonu Copyright© 2006 - Arkitera Mimarlık Merkezi